Waarom rouw en trauma niet op één plek in ons lichaam of brein zitten

“Waar zit het trauma?”
“Waar zit de rouw?”

Het zijn vragen die ik als arts en rouwbegeleider regelmatig hoor.

Misschien stellen we ze omdat we gewend zijn om voor elk probleem een duidelijke oorzaak en een duidelijke plaats te zoeken. De wetenschap heeft ons daarin ontzettend veel gebracht. We weten vandaag meer dan ooit over het brein, het zenuwstelsel, hormonen, ontstekingsprocessen en genetica.

Maar soms vraag ik me af of we daarmee ongemerkt iets zijn kwijtgeraakt.

Mogen we nog mens zijn?

Mogen verdriet, verlies en trauma nog ons hele bestaan raken? Of moeten we ze vooral begrijpen als een probleem van het brein, een ontregeld zenuwstelsel, een hormonale disbalans of een psychologische stoornis?

Ik geloof dat de werkelijkheid veel rijker is.

---

De mens laat zich niet opdelen

Wanneer we een mens bestuderen, verdelen we hem vaak in afzonderlijke systemen:

• het brein
• het autonome zenuwstelsel
• het immuunsysteem
• hormonen
• spieren
• fascia (bindweefsel)
• het hart
• de ademhaling
• gedachten
• emoties
• relaties
• identiteit

Dat is begrijpelijk. Wetenschap vraagt nu eenmaal om afbakening. Zo ontdekken we hoe afzonderlijke systemen functioneren en hoe we ziekte beter kunnen behandelen.

Maar het leven zelf houdt zich niet aan die indeling.

Wanneer je schrikt, versnelt je hartslag. Je ademhaling verandert. Je spieren spannen zich aan. Je aandacht vernauwt. Stresshormonen komen vrij. Je immuunsysteem reageert anders. Je lichaamshouding verandert. Je gedachten veranderen. Je gevoelens veranderen. En vaak verandert ook de manier waarop je contact maakt met anderen.

Alles gebeurt tegelijkertijd.

Niet omdat één systeem de baas is, maar omdat al deze systemen voortdurend met elkaar samenwerken.

---

Trauma raakt de hele mens

Wanneer iemand een traumatische gebeurtenis meemaakt of langdurig in onveiligheid leeft, past niet alleen het brein zich aan.

Het hele organisme doet dat.

Je kunt dat merken aan verschillende veranderingen:

• het zenuwstelsel wordt gevoeliger voor signalen van gevaar;
• de ademhaling wordt vaak oppervlakkiger;
• spieren blijven langdurig aangespannen;
• fascia reageert mee op veranderingen in spanning, houding en beweging;
• stresshormonen beïnvloeden de stofwisseling;
• het immuunsysteem verandert;
• slaap raakt verstoord;
• de darm-hersen-as kan uit balans raken;
• cellen passen voortdurend hun activiteit aan;
• gedachten veranderen;
• verwachtingen veranderen;
• relaties veranderen;
• ook het beeld dat iemand van zichzelf heeft, verandert vaak.

Dat betekent niet dat trauma in de spieren, in de fascia of in de cellen wordt opgeslagen.

Het betekent wel dat al deze systemen betrokken zijn bij hoe een mens zich aanpast aan ingrijpende ervaringen.

Trauma raakt daarom niet één onderdeel van ons.

Het raakt ons als geheel.

---

Rouw doet precies hetzelfde

Ook rouw beperkt zich niet tot verdriet.

Wanneer iemand overlijdt die je liefhebt, verandert niet alleen je emotionele wereld.

Vaak veranderen ook:

• je slaap;
• je eetlust;
• je ademhaling;
• je lichaam, dat zwaar of juist rusteloos kan aanvoelen;
• je spierspanning;
• je energieniveau;
• stress- en ontstekingsreacties;
• je concentratie;
• je geheugen;
• je sociale contacten;
• je identiteit;
• je toekomstbeeld.

En misschien wel het meest ingrijpend:

je betekeniswereld verandert.

De vraag wordt dan niet alleen:

“Hoe voel ik me?”

Maar ook:

“Wie ben ik geworden nu deze persoon er niet meer is?”

Dat is geen losse emotie.

Het is een proces waarin de hele mens zich probeert aan te passen aan een nieuwe werkelijkheid.

---

Misschien stellen we de verkeerde vraag

Misschien moeten we daarom stoppen met vragen:

“Waar zit het?”

Want trauma zit niet alleen in het brein.

Niet alleen in het zenuwstelsel.

Niet alleen in emoties.

Niet alleen in spieren.

Niet alleen in fascia.

Niet alleen in hormonen.

Niet alleen in onze gedachten.

Al deze systemen beïnvloeden elkaar voortdurend.

De moderne systeemwetenschappen, neurobiologie en psychoneuro-immunologie laten steeds duidelijker zien dat de mens functioneert als een samenhangend geheel. Verandering in één systeem werkt door in vele andere systemen.

Misschien is de betere vraag daarom:

“Hoe probeert deze mens zich aan te passen aan wat hij of zij heeft meegemaakt?”

---

Herstel is meer dan symptoomvermindering

Vanuit dat perspectief krijgt herstel een andere betekenis.

Het gaat niet alleen om:

• minder angst;
• beter slapen;
• een rustiger zenuwstelsel;
• minder verdriet.

Herstel betekent dat de mens als geheel langzaam een nieuwe balans vindt.

Dat het lichaam zich weer veiliger gaat voelen.

Dat de ademhaling vrijer wordt.

Dat spieren leren ontspannen.

Dat relaties opnieuw vertrouwen mogen geven.

Dat gedachten minder worden beheerst door angst of verlies.

Dat nieuwe betekenis kan ontstaan.

Dat hoop voorzichtig terugkeert.

Niet omdat het verleden verdwijnt.

Maar omdat het niet langer het enige verhaal is dat het lichaam, het brein en het hart vertellen.

---

Mogen we nog mens zijn?

Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste vraag.

Niet of verdriet normaal is.

Niet of trauma een diagnose heeft.

Niet welke therapie de beste is.

Maar of we nog durven erkennen dat mens-zijn betekent dat alles met elkaar verbonden is.

Dat verlies niet alleen ons hart raakt, maar ook onze ademhaling.

Niet alleen onze gedachten, maar ook onze spieren.

Niet alleen onze emoties, maar ook onze relaties.

Niet alleen ons brein, maar ons hele organisme.

We hoeven de mens niet terug te brengen tot één systeem om wetenschap serieus te nemen.

Misschien vraagt goede wetenschap juist dat we de volledige complexiteit van het mens-zijn onder ogen durven zien.

Want uiteindelijk zijn we meer dan een brein.

Meer dan een zenuwstelsel.

Meer dan onze cellen.

Meer dan onze spieren.

Meer dan onze emoties.

Wij zijn mensen.

En misschien begint werkelijk herstel op het moment dat we onszelf weer toestaan dat ook te zijn.

Herstel begint niet met harder je best doen.

Het begint met een plek waar je niets hoeft op te lossen, maar waar je stap voor stap opnieuw mag thuiskomen bij jezelf.

Of je nu op zoek bent naar individuele begeleiding, een workshop, een opleiding of meer verdieping in de 7 Sluiers van Rouw®, je bent van harte welkom.

→ Ontdek hoe ik je kan begeleiden

Ik ont-moet je graag;

Liefs, Delfine 🌈